วิปัสสนาภาวนา คืออะไร ? ชวนรู้จักและปฏิบัติเพื่อชีวิตที่ดีขึ้นกัน

ปัจจุบันเราต้องเผชิญกับความเครียดที่รุมเร้าจากปัจจัยหลายอย่างไม่ว่าจะเป็นเรื่องภาวะเศรษฐกิจ สังคม การเมือง หรือแม้แต่การชีวิตประจำวันอย่างการเรียนและการทำงาน ดังนั้นนอกจากดูแลตัวเองภายนอกแล้ว การหันมาดูแลภายในจิตใจด้วยการฝึกสมาธิก็คืออีกหนทางที่นำไปสู่การค้นพบความสุขสงบภายในใจ ทำให้เรารู้เท่าทันตัวเองดีขึ้น มีสติและมองโลกตามความเป็นจริงโดยไม่ทุกข์เท่าที่เคย และหนึ่งในวิธีทำสมาธิที่เราสามารถนำไปปฏิบัติได้ก็คือการฝึกวิปัสสนาภาวนา แต่วิปัสสนาภาวนา คืออะไร ต้องฝึกแบบไหน สามารถฝึกร่วมกับการฟังธรรมะคลายเครียดก่อนนอนได้หรือไม่ ลองไปดูแนวทางปฏิบัติพร้อมกับ DIY INSPIRE NOW ได้เลยนะคะ

วิปัสสนาภาวนา คืออะไร

วิปัสสนา คือ, วิปัสสนาภาวนา คือ

วิปัสสนาภาวนา หมายถึง การเจริญสติเพื่อให้รู้แจ้งในความเป็นจริงว่าความจริงคือสิ่งไม่เที่ยง ไม่ใช่ตัวตน และไม่ใช่สิ่งที่อยู่คงทนถาวร จนทำให้เราสามารถเลิกยึดมั่นถือมั่นและนำไปสู่การก้าวพ้นออกจากความทุกข์ในใจ หรือหากจะมองให้ไกลกว่านั้นก็คือมุ่งสู่การดับทุกข์ในวัฏฏสงสาร หรือหากพิจารณาโดยแยกความหมายของแต่ละคำ จะได้ความว่า

  • วิปัสสนา คือ ปัญญาในการมองความเป็นจริงตามไตรลักษณ์ (ความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ ความไม่ใช่ตัวตน) 
  • ภาวนา คือ การฝึกจิตใจให้เกิดกุศลด้วยความพากเพียร มีความจดจ่อและต่อเนื่อง จนทำให้เกิดสมาธิ

เมื่อรวมความหมายของวิปัสสนาและภาวนาเข้าด้วยกัน จึงหมายถึงการฝึกจิตใจด้วยศีล สมาธิ ปัญญา เพื่อให้เกิดความรู้แจ้งในสภาวะความเป็นจริงจนนำไปสู่การดับทุกข์ในที่สุด หรือหากกล่าวตามความหมายทางพระพุทธศาสนาก็คือเพื่อให้พ้นทุกข์ในวัฏฏสงสารนั่นเอง

วิธีการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

วิปัสสนาภาวนา คือ วิธีนั่งสมาธิให้จิตนิ่ง ซึ่งสามารถทำได้หลายวิธี แต่วิธีที่การที่ถูกนำมาใช้มากที่สุดก็คือการฝึกอานาปานสติหรือการกำหนดลมหายใจเข้า-ออกอย่างมีสติ ได้รับการสืบทอดต่อมาโดยท่านพุทธทาส ภิกขุ โดยขั้นตอนการฝึกเรียกว่า อานาปานสติ 16 ขั้น ดังนี้

  1. เมื่อหายใจเข้า-ออกยาว ให้สติรับรู้ว่าเราหายใจเข้า-ออกยาว
  2. เมื่อหายใจเข้า-ออกสั้น ให้สติรับรู้ว่าเราหายใจเข้า-ออกสั้น
  3. กำหนดรู้ลมหายใจทั้งปวง หายใจเข้า-ออก
  4. ระงับกายสังขารคือลมหายใจ หายใจเข้า-ออก
  5. ผู้กำหนดรู้ปีติ หายใจเข้า-ออก
  6. กำหนดรู้สุข หายใจเข้า-ออก
  7. กำหนดรู้สังขาร หายใจเข้า-ออก
  8. ทำจิตสังขารให้ระงับ หายใจเข้า-ออก
  9. กำหนดรู้จิต หายใจเข้า-ออก
  10. ทำจิตให้ปราโมทย์ หายใจเข้า-ออก
  11. ทำจิตให้ตั้งมั่น หายใจเข้า-ออก
  12. ทำจิตให้คลาย หายใจเข้า-ออก
  13. เห็นความไม่เที่ยง หายใจเข้า-ออก
  14. เห็นความจางคลายหรือปราศจากในราคะ หายใจเข้า-ออก
  15. เห็นความดับไร้กิเลสหรือนิโรธ หายใจเข้า-ออก
  16. เห็นความปล่อยวาง หายใจเข้า-ออก

วิปัสสนา คือ แนวทางการทำสมาธิที่ได้รับความนิยมในการนำไปปฏิบัติอย่างแพร่หลาย ขั้นเบื้องต้นสามารถฝึกได้โดยการกำหนดลมหายใจสั้นและยาว อาจใช้การภาวนา “พุทธ” ระหว่างหายใจเข้า และ “โธ” ระหว่างหายใจออกหรือคำภาวนาอื่นๆ ก็ได้ แต่หัวใจหลักยังคงเป็นการกำหนดลมหายใจ รับรู้สภาวะลมหายใจในปัจจุบันของตัวเอง และมุ่งมั่นฝึกจิตให้สงบ

องค์ประกอบที่ช่วยให้เราฝึกวิปัสสนาภาวนาได้ดีขึ้น

วิปัสสนา คือ, วิปัสสนาภาวนา คือ

เราได้รู้กันไปแล้วว่าวิปัสสนาภาวนา คืออะไร มีแนวทางปฏิบัติหรือมีวิธีฝึกอย่างไร คราวนี้ลองมาดูกันค่ะว่า จะมีองค์ประกอบอะไรที่จะเข้ามาช่วยให้เราฝึกการทำวิปัสสนาภาวนาให้ดีขึ้นได้บ้าง

  • ความเพียร : การฝึกวิปัสสนาภาวนาต้องอาศัยความเพียรและความต่อเนื่อง ไม่ท้อถอย ไม่เกียจคร้านในการฝึก
  • มีสติ : กำหนดจิตรับรู้ลมหายใจและรู้สภาวะของตัวเองอยู่เสมอ ไม่เอาความคิดฟุ้งซ่านมาเป็นอารมณ์
  • มีสัมปชัญญะ : คือการฝึกมองภาวะต่างๆ ตามความเป็นจริง ไม่ปรุงแต่ง
  • ปรับอารมณ์ให้สมดุล : ทำได้โดยกำหนดรู้รูปนามหรือความเป็นจริงของตัวเองอยู่ตลอดเวลาอย่างมุ่งมั่นและจดจ่อ ให้เท่าทันร่างกายและจิตใจ ไม่ช้า ไม่เร็ว ให้พอดีกับอารมณ์ปัจจุบันของเราเอง

เตรียมพร้อมอย่างไรก่อนฝึกวิปัสสนาภาวนา

วิปัสสนา คือ, วิปัสสนาภาวนา คือ

วิปัสสนาภาวนา คือ การทำสมาธิเพื่อให้เราได้ฝึกจิตใจ รู้เท่าทันตัวเอง รู้เท่าทันความเป็นจริงและนำไปสู่การดับทุกข์ ดังนั้นก่อนเริ่มฝึกควรมีการเตรียมความพร้อมก่อนเสมอ เพื่อให้เราสามารถปฏิบัติได้อย่างถูกต้องทั้งร่างกายและจิตใจ

  • ถึงพร้อมด้วยสัปปายะ : สัปปายะ หมายถึง การมีสถานที่ฝึกที่เหมาะสมและช่วยสนับสนุนให้การฝึกได้ผลดี ควรเป็นสถานที่ที่ทำให้เราเกิดสมาธิตั้งมั่นได้อย่างต่อเนื่อง เช่น ห้องที่เงียบสงบ เป็นต้น
  • ชำระศีลให้บริสุทธิ์ : ด้วยการสมาทานศีลตามความเหมาะสม ช่วยเตรียมพร้อมก่อนเริ่มฝึกและยังเป็นการตั้งจิตให้มีความมุ่งมั่นในการฝึกฝนด้วย 
  • อินทรียสังวร : หมายถึงการสำรวมกาย วาจา ใจ เพื่อกำหนดสติรับรู้ลมหายใจของตัวเองและรับรู้สภาวะต่างๆ ของร่างกาย ทั้งการมองเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ได้สัมผัส
Inspire Now ! : การฝึกวิปัสสนาภาวนา คือการสร้างสมาธิ ช่วยให้ใจสงบ ร่างกายผ่อนคลาย บางครั้งยังทำให้เราเข้าใจจิตใจและตัวตนของตัวเอง ณ ขณะนั้นได้ดีขึ้น หากใครอยากลองเปลี่ยนจากการเปิดเพลงบรรเลงนั่งสมาธิมาเป็นการฝึกกำหนดจิตรับรู้ลมหายใจแบบเงียบสงบดูบ้าง การฝึกวิปัสสนาภาวนาก็คืออีกแนวทางที่สามารถนำไปทำตามแล้วเห็นผลได้จริงค่ะ

DIY INSPIRE NOW ทำให้ฉันเป็นคนใหม่ที่ดีกว่าใช่ไหม ? เข้าใจแล้วว่าวิปัสสนา คืออะไร เพื่อนๆ คนไหนเคยลองฝึกบ้าง ลองมาแชร์ประสบการณ์กับเราได้เลยนะคะ

 

อ้างอิงข้อมูลบางส่วนจาก : oldweb.mcu.ac.th, buddhadasa.org

Facebook Comments
ติดต่อเพื่อการโฆษณา

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

อนุญาตทั้งหมด
Manage Consent Preferences
  • Always Active

บันทึก