ป่าชายเลน ประโยชน์ มีอะไรบ้าง ? ชวนรู้จักป่าชายเลน และพิกัดตามไปเที่ยวกัน !

สถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติในประเทศไทยนั้นมีมากมาย ทั้งภูเขา ทะเล น้ำตก และป่าชายเลน ก็เป็นอีกหนึ่งสถานที่ท่องเที่ยวที่ผู้คนนิยมไปกัน เนื่องจากเป็นทรัพยากรทางธรรมชาติที่ร่มรื่น มีความสวยงาม และยังเป็นแหล่งเรียนรู้ทางธรรมชาติที่ดีอีกด้วย ป่าชายเลน คืออะไร เป็นป่าแบบไหน ทำไมถึงเป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่ดีเยี่ยม ป่าชายเลน ประโยชน์คืออะไร เรามารู้จักทรัพยากรทางธรรมชาติอย่างป่าชายเลนให้มากขึ้นกันค่ะ

ป่าชายเลน ประโยชน์ คืออะไร ? ชวนรู้จักป่าชายเลนให้มากขึ้น

ป่าชายเลน เป็นระบบนิเวศที่ประกอบไปด้วยพืชและสัตว์นานาชนิด ดำรงชีวิตอยู่ร่วมกันในสภาพแวดล้อมที่เป็นดินเลน น้ำกร่อย หรือมีน้ำทะเลท่วมถึงสม่ำเสมอ ป่าชายเลนพบได้ทั่วไปตามที่ราบปากแม่น้ำ อ่าว บริเวณชายฝั่งทะเลในเขตน้ำขึ้นน้ำลง ทะเลสาบ และบริเวณเกาะแก่งต่างๆ ทั้งนี้ ป่าชายเลนยังประกอบด้วยพันธ์ุไม้หลายชนิดหลายตระกูล และเป็นพันธ์ุไม้ไม่ผลัดใบ (อ่านเพิ่มเติม ป่ามีกี่แบบ) ซึ่งชนิดของพันธ์ุไม้ในป่าชายเลนนั้น จะมีรูปร่างลักษณะคล้ายกัน และต้องการสิ่งแวดล้อมที่คล้ายกัน ส่วนใหญ่ประกอบด้วยพันธ์ุสกุลโกงกาง และมีไม้ตระกูลถั่วดำ ถั่วขาว พังกาหัวสุมดอกแดง โปรงขาว โปรงแดง ตะบูนดำ ตะบูนขาว แสมขาว แสมทะเล ลำพู ลำพูทะเล ตาตุ่มทะเล เหงือกปลาหมอ เป็นต้น

สภาพแวดล้อมโดยทั่วไปของป่าชายเลนมีความแตกต่างจากป่าชนิดอื่นๆ โดยเฉพาะดินในป่าชายเลนจะมีความอุดมสมบูรณ์สูงมาก เนื่องจากได้แร่ธาตุอาหารที่มาจากการกัดเซาะตามชายฝั่งและแหล่งน้ำลำธาร รวมถึงสารอินทรีย์จากซากพืชซากสัตว์ในบริเวณป่าชายเลนเอง โดยเฉพาะใบไม้ร่วงที่ทับถมกันในปริมาณมาก ทั้งจากแพลงค์ตอนพืชและสาหร่าย สำหรับชนิดสัตว์ที่อาศัยอยู่ในป่าชายเลน มีการปรับตัวเพื่อให้อยู่รอดกับสภาพแวดล้อม ทั้งการเปลี่ยนแปลงของความเค็มในน้ำ ปริมาณออกซิเจน และอุณหภูมิ สัตว์ส่วนใหญ่ที่อาศัยอยู่ในป่าชายเลน คืออะไรบ้าง ? สัตว์เหล่านี้ก็ได้แก่ หอย ปู กุ้ง ปลาตีน หนอนตัวกลม หนอนตัวแบน ไส้เดือนทะเล เป็นต้น แล้วป่าชายเลน ประโยชน์คืออะไร ทำไมต้องมีการอนุรักษ์ ไปดูกันต่อเลยค่ะ

ประโยชน์ของป่าชายเลน คืออะไร ? ทำไมต้องอนุรักษ์

ป่าชายเลนมีความสำคัญต่อชีวิตของสัตว์น้อยใหญ่หลายชนิด เป็นแหล่งผลิตออกซิเจน ทั้งยังเป็นผืนป่าที่ช่วยดูดซับคาร์บอน ช่วยลดอุณหภูมิพื้นที่ ในประเทศไทยประมาณ 1 ใน 3 ของพื้นที่ชายฝั่งทะเลถูกล้อมรอบด้วยป่าชายเลน จึงเป็นแหล่งอาหาร แหล่งเพาะพันธ์พืช และเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์หลากชนิด เป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญสำหรับชาวประมง ซึ่งได้รับประโยชน์จากระบบนิเวศที่มีประสิทธิภาพ ป่าชายเลน ประโยชน์มีหลายประการ ดังนี้

1. เป็นแหล่งอาหารของสัตว์ที่อาศัยอยู่ในบริเวณนั้น

เศษใบไม้ที่ทับถมกันในป่าชายเลนเป็นแหล่งอาหารของกุ้ง ปู ปลา หอย และหนอนชนิดต่างๆ ที่อาศัยอยู่ในป่าชายเลน หากป่าชายเลนไม่ได้รับการอนุรักษ์ ก็จะทำให้ขาดแหล่งอาหารสำหรับสัตว์น้ำอย่างแน่นอน

2. เป็นแหล่งอนุบาลตัวอ่อนของสัตว์หลากชนิด

ป่าชายเลน ประโยชน์คือ เป็นพื้นที่อนุบาลของสัตว์ต่างๆ เช่น เป็นแหล่งอนุบาลตัวอ่อนของกุ้งกุลาดำ กุ้งแชบ๊วย หอยนางรม หอยแครง หรือปลากะพงขาว ปลากระบอก ปูม้า ปูแสม จึงเป็นพื้นที่สำคัญที่ส่งผลทางเศรษฐกิจทั้งต่อชุมชนและต่อประเทศ

3. เป็นส่วนสำคัญในการป้องกันหน้าดินพังทลายบริเวณชายฝั่งทะเล

ป่าชายเลน ประโยชน์ที่สำคัญทางภูมิศาสตร์ก็คือ ช่วยป้องกันและชะลอความเร็วของกระแสน้ำที่กระทบชายฝั่ง ซึ่งจะช่วยให้หน้าดินมีความแข็งแรง เนื่องจากตะกอนต่างๆ ที่มาพร้อมกระแสน้ำจะพัดเข้ามาบริเวณชายฝั่งของป่าชายเลน จนเกิดเป็นการทับถมของกิน ทำให้เกิดหน้าดินใหม่ และเมื่อเวลาผ่านไปก็จะเกิดผืนดินใหม่ที่เรียกว่า “หาดเลน” นั่นเอง

4. ช่วยป้องกันภัยธรรมชาติ

เนื่องจากป่าชายเลนจะอยู่แถบชายฝั่งทะเล ดังนั้น ประโยชน์ ป่าชายเลนคือ ช่วยป้องกันกระแสน้ำหรือกระแสลมที่รุนแรง ทำให้ประชากรที่ชุมชนที่อาศัยอยู่ในบริเวณชายฝั่งได้รับผลกระทบจากภัยธรรมชาติน้อยลง

5. เป็นแหล่งศึกษาทรัพยากรทางธรรมชาติ

ป่าชายเลนเป็นแหล่งเรียนรู้ทรัพยากรทางธรรมชาติได้อย่างดีเยี่ยม ด้วยเพราะมีระบบนิเวศที่หลากหลาย มีพรรณไม้นานาชนิด รวมถึงสิ่งมีชีวิตทางชีวภาพหลากประเภท สามารถศึกษาได้มากมาย ป่าชายเลนจึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติยอดนิยมอีกแห่งหนึ่ง

6. ช่วยลดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์

ป่าชายเลน ประโยชน์ที่สำคัญต่อมวลมนุษย์และโลกของเราก็คือ เป็นแหล่งดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ที่ยอดเยี่ยม ป่าชายเลนมีอัตราสังเคราะห์แสงที่สูงมาก ทั้งยังช่วยผลิตออกซิเจนเป็นจำนวนมากด้วย นับว่าเป็นทรัพยากรทางธรรมชาติที่มีความสำคัญต่อสิ่งแวดล้อมเป็นอย่างยิ่ง

จะเห็นว่า ป่าชายเลน ประโยชน์นั้นมีต่อทั้งในด้านเศรษฐกิจ ความเป็นอยู่ และในด้านสิ่งแวดล้อม ป่าชายเลนเป็นแหล่งอาหารของสิ่งมีชีวิตหลายชนิด เป็นแหล่งอนุบาลของสัตว์น้ำ เป็นที่ป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง และมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง ซึ่งส่งผลทำให้ทะเลและมหาสมุทรยังคงอุดมไปด้วยสัตว์เศรษฐกิจที่สร้างมูลค่าให้กับผู้คนในท้องถิ่นอีกด้วย หากป่าชายเลนลดลงหรือเสื่อมโทรมลง จะส่งผลระยะยาวต่อทรัพยากรทางทะเล กล่าวคือ จะทำให้ทรัพยากรทางทะเลค่อยๆ หมดไป ในอนาคตสัตว์ทะเลอาจหาได้ยากขึ้น ซึ่งส่งผลต่อการทำอาชีพประมง ทำให้เกิดผลกระทบต่อแหล่งอาหารของมนุษย์ และอาจส่งผลต่อเศรษฐกิจมวลรวมของประเทศอีกด้วย จึงได้มีการกำหนดให้วันที่ 10 พฤษภาคมของทุกปีเป็น ”วันป่าชายเลนแห่งชาติ” เพื่อให้เกิดการตระหนักถึงความสำคัญของป่าชายเลน และร่วมกันอนุรักษ์ป่าชายเลนไม่ให้หมดไป

พิกัดป่าชายเลนในประเทศไทย เอาใจคนรักการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ

ในตอนนี้ก็ได้รู้กันแล้วว่า ประโยชน์ของป่าชายเลน คืออะไร และเพราะเหตุใดถึงต้องมีการอนุรักษ์ป่าชายเลนกัน ซึ่งการท่องเที่ยวทางธรรมชาติอย่างการศึกษาป่าชายเลน ก็จะทำให้ประชาชนรู้จักป่าชายเลนมากขึ้นและรู้ถึงคุณค่าของทรัพยากรทางธรรมชาติแห่งนี้มากขึ้นด้วย แหล่งท่องเที่ยวป่าชายเลนในประเทศไทย มีที่ไหนบ้าง ไปดูกันเลยค่ะ

1. ป่าชายเลนอ่าวคุ้งกระเบน จันทบุรี

รอบๆ อ่าวคุ้งกระเบนเป็นที่ตั้งของศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน โครงการในพระราชดำรึของในหลวง ร.9 สภาพแวดล้อมโดยรอบเต็มไปด้วยป่าโกงกาง เหมาะสำหรับผู้ที่สนใจศึกษาธรรมชาติชายฝั่งและระบบนิเวศของป่าชายเลน มีสะพานไม้ยาวกว่า 850 เมตร เป็นทางเดินสำหรับเดินศึกษาธรรมชาติด้วยตนเอง มีศาลาให้ข้อมูลความรู้อยู่ถึง 8 ศาลาด้วยกัน ทั้งการกำเนิดอ่าวคุ้งกระเบน อธิบายพันธ์ุไม้หลากชนิด ไม่ว่าจะเป็นไม้เบิก ดงฝาด ต้นแสมขาวโบราณ ป่าปลูก ป่าโกงกาง และจุดสาธิตบ่อกุ้งกุลาดำในระบบปิดที่ไม่ก่อให้เกิดมลภาวะ

เวลาทำการ : ทุกวัน เวลา 06.30 – 18.00 น.

แผนที่ : 

2. ป่าชายเลนบ้านเปร็ด ตราด

บ้านเปร็ดใน เป็นชุมชนที่ตั้งอยู่บริเวณฝั่งทะเลอ่าวไทยในจังหวัดตราด มีทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดล้อมที่อุดมสมบูรณ์ ในบ้านเปร็ดในมีการรวมกลุ่มคนในชุมชนให้มาร่วมสนับสนุนและหาวิธีแก้ไข – ป้องกันปัญหาที่จะเกิดขึ้นกับทรัพยากรชายฝั่งในอนาคต มีการปลูกป่าเพิ่มเติม จำกัดการใช้พื้นที่ป่าชายเลน และให้ทุกครัวเรือนเป็นสมาชิกของกลุ่มอนุรักษ์ ถ้าใครอยากมาศึกษาธรรมชาติและสัมผัสวิถีชีวิตที่ต้องพึ่งพาป่าชายเลน นอนโฮมสเตย์ของคนในพื้นที่ สัมผัสวิถีชีวิตชาวประมงพื้นบ้าน ที่นี่ก็น่าสนใจค่ะ

เวลาทำการ : ทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

แผนที่ :

3. ป่าชายเลนบางขุนเทียน กรุงเทพมหานคร

ป่าชายเลนบางขุนเทียน อยู่ในเขตจังหวัดกรุงเทพมหานคร  สะดวกสบายสำหรับคนกรุงเทพฯมากๆ ใช้เวลาเพียงครึ่งวันก็สามารถเที่ยวชมได้แล้ว ทั้งยังมีกิจกรรมมากมายอย่างการชมลิงแสมตามธรรมชาติ การให้ผลไม้ลิงแสม ล่องเรือชมทิวทัศน์ทางธรรมชาติ ชมวิถีชีวิตชาวเล 2 ฝั่งคลอง ชมชายทะเลบางขุนเทียน ดูนกกินปลานานาชนิด รวมถึงสัตว์ในป่าชายเลนชนิดอื่นๆ เช่น นากกินปลา เสือปลา หรือถ้าหากโชคดีก็จะได้เห็นฝูงปลาโลมากลางทะเลบางขุนเทียนด้วย

เวลาทำการ : วันธรรมดา เวลา 15.00 – 17.00 น. / วันเสาร์ – อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ เวลา 11.00 – 17.00 น.

แผนที่ :

4. ป่าชายเลน วนอุทยานปราณบุรี ประจวบคีรีขันธ์

วนอุทยานปราณบุรี มีพื้นที่กว้างถึง 700 ไร่ มีหาดทรายร่มรื่นด้วยแนวสนทอดยาวกว่า 1 กิโลเมตร ทางด้านตะวันออกของวนอุทยานฯ สามารถมองเห็นทิวทัศน์ของทะเล เกาะสิงห์ดต เขาตะเกียบ และเขาเต่า โดยมีจุดที่น่าสนใจคือ เส้นทางศึกษาธรรมชาติป่าชายเลนและกิจกรรมล่องเรือ เป็นทางเดินสะพานไม้ สามารถเดินชมศึกษาระบบนิเวศบริเวณป่าชายเลนได้อย่างใกล้ชิด มีท่าเรือเชื่อมกับสะพานทางเดิน ซึ่งสามารถล่องเรือสัมผัสกับความงามตามธรรมชาติและศึกษาระบบนิเวศป่าชายเลน รวมถึงชมวิถีชีวิตชาวบ้านที่อาศัยอยู่ริมคลอง เป็นที่เที่ยว ธรรมชาติ หัวหิน – ปราณบุรี ที่น่าสนใจมากๆ ค่ะ

เวลาทำการ : ทุกวัน เวลา 08.00 – 16.00 น.

แผนที่ :

5. ศูนย์วิจัยป่าชายเลน เขตสงวนชีวมณฑลระนอง

ป่าชายเลนที่นี่ เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่มีความอุดมสมบูรณ์ เป็นหนึ่งในป่าชายเลนที่มีความอุดมสมบูรณ์มากที่สุดในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก มีพื้นที่มากถึง 112,500 ไร่ กระจายตัวบริเวณปากแม่น้ำกระบุรีซึ่งเป็นแนวชายแดนระหว่างไทยและพม่า ซึ่งองค์การ UNESCO ได้ประกาศให้ศูนย์วิจัยป่าชายเลนแห่งนี้เป็น “พื้นที่เขตสงวนชีวมณฑล” เมื่อปี 2540 ซึ่งป่าชายเลนแห่งนี้มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติให้เลือก 2 เส้นทางด้วยกัน แบบเดินเท้าใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง เป็นสะพานคอนกรีตยาว 850 เมตร เดินศึกษาพันธุ์ไม้และสัตว์นานาชนิด แบบที่สองคือ การนั่งเรือชมป่าชายเลน ใช้เวลาประมาณ 3 ชั่วโมง เพื่อการศึกษาธรรมชาติอย่างครบองค์

เวลาทำการ : ทุกวัน เวลา 08.00 – 16.00 น.

แผนที่ :

6. ป่าชายเลนคลองตำหรุ ทุ่งชะคราม 7 สี ชลบุรี

ป่าชายเลนคลองตำหรุ เป็นหนึ่งในต้นแบบโมเดลท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์พัฒนาอาชีพและฟื้นฟูป่าชายเลน เนื่องจากป่าชายเลนแห่งนี้เคยเสื่อมโทรมจากการทำนากุ้งและโรงงานอุตสาหกรรม จนกระทั่งชาวบ้านร่วมกันขอคืนพื้นที่ป่าอย่างสันติวิธีจากนายทุน แล้วทำการปลูกป่า ฟื้นฟูป่า และพัฒนาป่าชายเลนแห่งนี้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ในเวลาต่อมา ซึ่งจุดเด่นของป่าชายเลนแห่งนี้คือ ทุ่งชะคราม 7 สี ด้วยอิทธิพลของสภาพพื้นที่ น้ำทะเล ดินฟ้าอากาศ ทำให้ต้นชะครามที่นี่มีหลากสีสัน ทั้งเขียว เหลือง แดง ม่วง น้ำตาล และได้ชื่อเป็น “ทุ่งชะคราม 7 สี” ซึ่งเป็นหมุดหมายยอดฮิตของนักท่องเที่ยวเลยก็ว่าได้ และเป็นที่เที่ยว ธรรมชาติ ชลบุรี ที่เดินทางสะดวกด้วยค่ะ

เวลาทำการ : ทุกวัน เวลา 07.00 – 18.00 น.

แผนที่ :

7. ป่าชายเลนทุ่งโปรงทอง ระยอง

ทุ่งโปรงทอง ปากน้ำประแส เป็นป่าชายเลนผืนใหญ่ที่สุดในจังหวัดระยอง มีพื้นที่มากกว่า 6,000 ไร่ สาเหตุที่เรียกว่า ทุ่งโปรงทอง ก็ด้วยเพราะที่แห่งนี้มีต้นโปรง อยู่จำนวนมาก ใบของต้นโปรงมีสีเขียวตองอ่อน เมื่อถูกแสงแดดจะสะท้องเป้นสีทองอร่ามไปทั้งพื้นที่ จึงได้ชื่อว่าทุ่งโปรงทองนั่นเอง นอกจากนี้ ยังมีพืชพรรณป่าชายเลนชนิดอื่นๆ ให้ศึกษาอีกมาก และสามารถพบนอกหายากอย่างนกนางนวลแกลบแม่น้ำ นกชายเลลนปากแอ่น นกหัวโตสีเทา เป็นต้น

เวลาทำการ : ทุกวัน เวลา 06.00 – 18.00 น.

แผนที่ :

Inspire Now ! : การท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ และได้สัมผัสกับวิถีชีวิตของคนในชุมชน เป็นการท่องเที่ยวอีกรูปแบบหนึ่งที่ช่วยเปิดโลกให้กับเรา และได้เห็นถึงความสำคัญของธรรมชาติมากขึ้น เห็นถึงความเชื่อมโยงของระบบนิเวศที่หลากหลาย และตระหนักได้ว่าธรรมชาตินั้นมีความสำคัญต่อสิ่งมีชีวิตเป็นอย่างยิ่ง ไม่ใช่แค่เพียงสำคัญต่อมนุษย์ แต่ยังสำคัญต่อสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ที่ช่วยให้สิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศในธรรมชาติไม่เสื่อมโทรม ทั้งนี้ การไปเที่ยวยังสถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติต่างๆ ก็ควรจะเคารพกฎของสถานที่นั้นๆ ไม่ไปทำลายธรรมชาติ ไม่ทิ้งขยะหรือสร้างความเสียหายให้กับธรรมชาติ เพื่อเป็นการอนุรักษ์ทรัพยากรทางธรรมชาติที่มีค่าต่อโลกของเรา

DIY INSPIRE NOW ทำให้ฉันอยากเป็นคนที่ดีกว่าเดิมใช่ไหม ? ได้ทราบแล้วว่า ป่าชายเลน คืออะไร มีประโยชน์อย่างไร พร้อมสถานที่ท่องเที่ยวแนะนำ ถ้าใครอยากลองท่องเที่ยวเชิงศึกษาธรรมชาติดูบ้าง ก็ไปตามรอยพิกัดแต่ละแห่งได้เลยนะคะ ♡

อ้างอิงข้อมูลบางส่วนจาก : mgronline.com, actionforclimate.deqp.go.th, mkh.in.th, thailandtourismdirectory.go.th

Featured Image Credit : freepik.com/Wiroj Sidhisoradej